Korveradvies

Van arbeid naar spel

2011-11-17T12:42:00.000-08:00

Als universitair geschoold econoom moet ik tot mijn schaamte bekennen dat ik weinig meer begrijp van dat vakgebied. Dit kunt u lezen als een kokette openingszin van iemand die een vak gestudeerd heeft dat voorlopig even in het verdomhoekje zit. Mijn bedoeling gaat echter verder dan dat. Met mijn achtergrond zou ik toch op zijn minst de populaire versies van economische analyses moeten kunnen volgen. Dat lukt echter steeds minder. Ik luister naar de deskundigen die in de media de huidige economische situatie proberen te duiden en probeer te doorgronden waarop hun stellingen zijn gebaseerd. Ik kom daar niet uit. Nu volg ik de ontwikkelingen in de economische theorievorming in onvoldoende mate om de uitspraken te kunnen herleiden tot gangbare economische theorieën. Daarmee zit ik echter in hetzelfde schuitje als een dikke 99% van de overige lezers, kijkers en luisteraars. Wat is er gebeurt waardoor economie zo duister is geworden dat het voor geïnteresseerde leken niet meer te begrijpen is? Moeten we de deskundigen in de media vertrouwen op basis van het jargon dat ze hanteren, hun leeftijd of hun outfit?

Aan de basis van de klassieke theorie van economen als Adam Smith, David Ricardo en Karl Marx lag een theorie over waarde; de arbeidswaardeleer. Het concept arbeidswaarde is helder en ook voor niet-economen goed te begrijpen. De waarde van een product wordt bepaald door de hoeveelheid arbeid die nodig is om het product te maken. De grondstoffen in de natuur zijn immers vrij voorhanden. De hoeveelheid inspanning die nodig is om die grondstoffen om te vormen tot een bruikbaar product bepaalt de waarde van dat product. Een eenvoudig basisprincipe geworteld in arbeidsverdeling en de daaruit voortvloeiende ruilhandel.

Sinds de 2e wereldoorlog is onder economen vooral de speltheorie populair geworden. De speltheorie richt zich vooral op de verklaring van strategische keuzes. Dat wil zeggen keuzes waarbij de uitkomst mede afhankelijk is van de keuzes die anderen maken. Deze ontwikkeling hangt samen met een overgang naar een subjectieve waardeleer. De waarde van een product wordt niet bepaald door de inspanningen die nodig zijn om het te maken, maar door het nut dat het product heeft voor de gebruiker.

Deze speltheorie hoor je in gepopulariseerde vorm terug in de analyses van deskundigen van de economische crisis. Beleggers reageren op geruchten, vermoedens, magische puntengrenzen en vooral op elkaar. De concrete economie van productie en consumptie speelt een ondergeschikte rol. De crisis speelt zich in eerste instantie af in een afgeleide wereld van koersen, rentestanden, indicatoren, etc. Aan het einde van het verhaal komt de deskundige dan met de (meestal verontrustende) opmerking, dat dit alles ook effect zal hebben op de reële economie. Economie is vooral een spel geworden en de echte wereld waarin het gaat om de vraag of we voldoende middelen van bestaan hebben lijkt slechts een aanhangsel te zijn.

Ik heb niets tegen spelen, maar de vraag is wel of dit spel nog wel leuk is. Hebben we geen andere theorieën en concepten nodig in de economie? Moderne producenten en consumenten zijn geneigd zich te gaan gedragen naar de modellen die ontwikkeld worden om hun gedrag te begrijpen. Het lijkt mij daarom wel een goed idee om die speltheorie maar eens even te laten rusten en de klassieke theorie van de arbeidswaarde weer eens af te stoffen. Mensen gebruiken hun capaciteiten om een bijdrage te leveren aan de samenleving en het inkomen dat ze daarmee verwerven gebruiken ze om aan te schaffen wat ze nodig hebben. Dat is de basis van een reële economie en de rest is slechts afgeleide. Zo'n terugkeer naar de wortels van het vakgebied lijkt mij geen gekke gedachte. Maar, zoals gezegd, ik begrijp het vakgebied al een tijdje niet meer.

Occupy

2011-10-20T13:32:00.000-07:00

De occupy beweging die zich vanuit New York over de wereld verspreidt kan in de 'oude' media op veel scepsis rekenen. De beweging is met behulp van de nieuwe media georganiseerd en het duurde even voor de kranten en de televisie er aandacht aan gingen besteden. De beweging is nu van een omvang dat negeren geen optie meer is.
Eigenlijk zou je verwachten dat deze beweging vooral door de babyboomers met open armen zou worden ontvangen. Hoeveel klaagzangen hebben we in de afgelopen decennia niet gehoord over het gebrek aan engagement bij ongeveer alle generaties van na '68. Niets is echter minder waar. De zure commentaren overheersen. Pieter Smit noemt het in de Volkskrant slechts een weekendrevolutie. Zijn bezwaar is dat de demonstranten zelf onderdeel zijn van het systeem waartegen ze protesteren. Dat is natuurlijk een open deur. We zijn altijd onderdeel van het systeem, maar daarom mogen we nog wel onze stem verheffen. Het conflict huist ook in onszelf. Dat was overigens in '68 ook al het geval.
Veel critici roepen dat de beweging kansloos is omdat er geen leider, geen organisatie en geen programma is. Anderen zien achter de beweging juist weer een gevaarlijk complot. Rob Wijnberg vat al de kritieken waarmee je altijd gelijk hebt mooi samen.
Tegen al die critici die met afschuw of nostalgie terug denken aan eerdere revoluties zou ik willen zeggen 'welkom in de 21e eeuw'. Het verschil met revoluties van vroeger is niet alleen dat er geen leider en geen organisatie is. Er is ook geen gedeeld utopisch vergezicht. De nieuwe vorm van demonstreren is doortrokken van scepsis en twijfel, zoals Bas Heijne terecht opmerkt. Het gaat om ruimte om over alternatieven na te denken. Wat wel breed gedeeld wordt is de onvrede met de wereld die we hebben gecreëerd. Een wereld van schijnproducten, exorbitante bonussen en bestuurders die lak hebben aan het publieke belang. Ik verwacht op zich geen wonderen van groepen mensen die samenkomen om hun stem te laten horen. Ik denk wel dat de verontwaardiging serieus moet worden genomen.
Veel belangrijker is echter dat het werken aan alternatieven al lang begonnen is. Het engagement uit zich in de 21e eeuw niet in de eerste plaats door middel van demonstraties en spandoeken, maar vooral door het ontwikkelen van concrete alternatieven. Alternatieven die de vervreemding van grote bureaucratische systemen proberen te doorbreken en terugkeren naar de menselijke maat. Laat ik hier één voorbeeld noemen: Stichting Buurtzorg opgericht door Jos de Blok. Wie de moeite neemt om een beetje rond te kijken, ziet dat op heel veel plaatsen gewerkt wordt aan dit soort alternatieven. Geen groot utopisch verhaal, wel een krachtige beweging.

Hebben wij boeken nodig?

2011-07-02T14:52:00.000-07:00

Als je van mening bent dat het gebruik van internet en sociale media een serieuze bedreiging begint te vormen voor je welzijn of je productiviteit is er een handig hulpmiddel beschikbaar: Freedom. Met Freedom kun je jezelf voor een aantal uren afsluiten van het internet. Onder de gebruikers zijn Nick Hornby, Dave Eggers, Naomie Klein en Seth Godin. Mijn eerste reactie was daar heb je weer zo'n waarschuwende vinger tegen de negatieve effecten van het internet. Wees op je hoede, want voor je het weet kondigen ze het einde der tijden aan. Ik wantrouw overigens ook iedereen die het internet of twitter wil nomineren voor de Nobelprijs voor de Vrede.
De personen die ik hier noem zijn allemaal bekend omdat ze boeken hebben geschreven. In het rijtje mag je Seth Godin wel een gebruiker uit onverdachte hoek noemen. Je kunt hem moeilijk van internet-bashing beschuldigen. Van Dave Eggers komt de bekentenis dat hij wel eens een hele dag op you-tube filmpjes van Kajagoogoo heeft zitten kijken. Freedom heeft hem gered, of in ieder geval zijn productiviteit. Schrijven is een weerbarstige bezigheid. Terwijl ik deze blog probeer te schrijven flitsen er voortdurend hinderlijke gedachten door mijn hoofd. Zal ik eerst even koffie pakken? Even kijken of mijn dochters het konijn en de cavia wel eten hebben gegeven. De was binnenhalen voor het donker wordt. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Genoeg afleidende gedachten om het schrijven van deze blog eindeloos uit te stellen.Het bekijken van Kajagoogoo filmpjes was daar nog niet bij, tot ik de bekentenis van Dave Eggers las. Opeens wordt ook dat een mogelijkheid. De kunst van het schrijven is om luid en duidelijk nee te zeggen tegen al die stemmen in je hoofd en gewoon te doen wat je moet doen: letters woorden zinnen produceren. Deze blog moet er komen want de wereld wordt daar mooier en beter van. Niet veel, maar toch een beetje.
Als een schrijver een app nodig heeft die hem voor een aantal uren van het internet afsluit om een boek tot een goed einde te brengen, dan gun ik hem dat van harte. Het past ook nog helemaal in het Kantiaanse ideaal van de menselijke autonomie. Je stelt immers zelf in of en voor hoe lang je verstoken wilt zijn van de toegang tot het internet. Een mooi voorbeeld van zelfbepaling. Natuurlijk is het een beetje zelfbedrog, maar dat hebben we allemaal zo nu en dan nodig. Het kost slechts 10 dollar. Ik ken genoeg vormen van zelfbedrog waarvoor we meer geld kwijt zijn. Constante afleiding geeft je de gelegenheid je overal te verschuilen en overal voor weg te lopen stelt Seth Godin. Als je een klus te klaren hebt moet je je wapenen tegen de afleiding. Vroeger deden schrijvers dat in huisjes op het platteland of in het buitenland, nu is dat niet meer voldoende.
Johann Hari pleit voor het papieren boek in 'the age of distraction'. Niet omdat hij tegen het internet is, maar omdat het papieren boek de technologie biedt om je te concentreren, om je te oefenen in aandacht en geduld. In het kader van een interne verhuizing ben ik mijn boekenkast kritisch aan het doornemen. Het stapeltje dat ik na lang wikken en wegen en met enige pijn in het hart weg ga doen, weegt maar amper op tegen mijn aankopen van de laatste twee jaar. Nu ik het verhaal van Hari gelezen heb weet ik het zeker; ik ga er nog een Billy bij kopen.

Should I stay or should I go

2011-05-19T04:26:00.000-07:00

Bij mijn studie Bedrijfseconomie werd het erin gehamerd: het gaat in bedrijven om continuïteit. Winst is geen doel op zichzelf, maar de noodzakelijke voorwaarde voor het voortbestaan. Het was een klein scheutje Rijnlandse saus over een sterk Angelsaksisch getinte opleiding. De vraag die mij nu al een tijdje plaagt is 'waarom continuïteit?' Dat krijg je als je eenmaal in doel-middel-denken verzeild bent geraakt; achter ieder doel moet weer een ander, dieper, hoger, mooier, groter doel gedacht worden. Waarom die hang naar continuïteit? Soms zijn er ook zaken die je met plezier zou zien verdwijnen. Een paar vrij willekeurige voorbeelden, die ik in de afgelopen dagen langs zag komen:
Ik neem aan dat ik geen lezers heb waarvoor dit toegelicht moet worden.

Ik moet het nauwkeuriger formuleren. Ik gun Bob nog een lang en gelukkig leven, maar zou het niet beter zijn als hij niet 150 keer per jaar....

Laat ik mild zijn; ik gun hen hetzelfde als Bob en ze mogen zelfs zo nu en dan optreden als dagvoorzitter of zo, maar niet meer 250 keer per jaar tussen 11 en 12 op TV.

Ik daag u uit om even na te denken en ik vermoed dat u dan in korte tijd organisaties, instituties en andere fenomenen te binnen schieten die er beter niet zouden kunnen zijn. Vaak hebben ze gedurende een bepaalde tijd echt wel hun nut bewezen. Ze hebben ons geholpen, vermaakt en nieuwe inzichten gegeven. Maar op een bepaald moment is het over. Dan moet je rigoureus de stekker eruit trekken en de hele handel afbreken. Leuk is dat natuurlijk niet. 'Partir, c'est mourir un peu'. Maar bekijk het ook eens positief. Er ontstaat ruimte voor nieuwe ontwikkelingen.
Wat niet meer past verdwijnt uiteindelijk toch wel. Kijkend naar evolutionaire ontwikkeling is dat een conclusie die we rustig kunnen trekken. Organisaties steken veel energie in het veilig stellen van hun voortbestaan. Energie die niet aangewend kan worden om voor ons van nut te zijn. De hang van organisaties naar continuïteit als doel op zich, moet daarom worden onderdrukt. Ik zou er voor willen pleiten dat iedere organisatie zich van tijd tot tijd de vraag stelt:

Gebruik van de stad

2011-04-20T01:19:00.000-07:00

De Zwolse wijk waar ik woon vloeit als een plas uit in de de groene weilanden van de Mastenbroeker polder. Door de economische crisis was het tempo er even uit, maar intussen wordt er weer stevig verder gebouwd. In het noorden is de stad een paar jaar geleden de Overijsselse Vecht overgestoken voor de realisatie van bedrijventerrein Hessenpoort. Zwolle is een groeistad en daarvoor is ruimte nodig. Groene ruimte die we met pijn in het hart zien verdwijnen.
Mij bekruipt steeds vaker de vraag of de uitbreiding van de stad in dit tempo wel echt noodzakelijk is. Dat geldt zeker voor het zakelijk onroerend goed. Op veel kantoorpanden hangen grote borden met 'te huur' of 'te koop'. Op bedrijventerreinen zie ik verouderde panden, die overduidelijk niet meer in gebruik zijn. Tussen de bedrijven zijn er rommelige weilandjes waar een paar paarden grazen, soms al jaren lang.

Als die kantoorpanden netjes voorzien zijn van een bedrijfsnaam en logo is het natuurlijk nog de vraag hoe intensief ze gebruikt worden. Hoe bedrijvig is het in die panden en hoe gaat de bedrijvigheid zich daar in de toekomst ontwikkelen? Zijn of worden de medewerkers van die bedrijven niet steeds vaker flexibele werknomaden, die met smartphone en laptop onderweg zijn en hun archief in 'the cloud' hebben ondergebracht? Lang heb ik gedacht dat de afdeling economische zaken, het grondbedrijf, de projectontwikkelaars en de bouwbedrijven dat allemaal goed in de gaten hielden en inspelen op de toekomstige ontwikkelingen. Dat vertrouwen is echter de laatste tijd steeds wankeler geworden.

Twee architecten, Peter Groot en Edwin Verdurmen hebben in Arnhem het Departement Tijdelijke Ordening (DTO) opgericht. Zij willen stimuleren dat plekken in de stad die tijdelijk niet in gebruik zijn gebruikt worden voor creatieve initiatieven. De transitiefase kan gebruikt worden om te experimenteren met nieuwe creatieve vormen van gebruik van de ruimte. Met behulp van de transitiekaart hebben ze voor Arnhem de leegstaande en braakliggende ruimten in beeld gebracht. Een mooi voorbeeld van meer organiseren met minder. Zullen we dit in Zwolle ook gaan doen?

Ode aan de burger

2011-02-24T12:41:00.000-08:00

"Ik hou niet zo van de term 'burgers'. We kunnen beter spreken over 'mensen'." De woorden van de politiechef bleven in mijn hoofd rondspoken, terwijl ik door de avondspits naar huis reed. De bijeenkomst ging natuurlijk over hoe het allemaal beter zou kunnen in het korps. Daarvoor moet je 'de burger' centraal stellen en niet de cijfertjes of het bestuur. Nou ja, nog beter dus,'de mens'.
Burgers zijn mensen, daar is weinig op af te dingen. Zoals ook klanten mensen zijn en patiënten ook en leerlingen. Het is van belang om iedereen ook menselijk te behandelen; burgers, maar ook klagers, verdachten, veelplegers, moordenaars. Dat is allemaal waar.

De opmerking gaat echter voorbij aan een belangrijk punt. De term burger zegt niet in de eerste plaats iets over een individu, maar definieert vooral de relatie tussen dat individu en in dit geval de politie. De term klant duidt op een relatie die wezenlijk anders is dan burger. Een klant is iemand die een product of een dienst vraagt en pas als die vraag door koopkracht wordt geschraagd is een organisatie bereid iemand als klant te accepteren.

Ik ben als het om politiewerk gaat, gehecht aan de term burger, omdat ik denk dat de relatie die met de term burger wordt aangeduid van wezenlijke betekenis is voor een democratische rechtsstaat. Historisch gezien ontstond de burger toen handelaren en ambachtslieden zich ontworstelden aan de greep van de adel en de kerk en zelf hun eigen bestuur ter hand namen. Burger is de rol die het autonome individu voor zich opeist in het maatschappelijke en politieke leven. De burger is de uiteindelijke autoriteit in de democratische rechtsstaat en draagt daarmee zelf de verantwoordelijkheid voor die rechtsstaat.

Mede door de invloed van het bedrijfsmatig denken binnen de overheid zijn we burgers steeds meer als klanten gaan zien en zijn ze zich ook steeds meer als zodanig gaan gedragen. Autonomie werd vervangen door keuzevrijheid. De klanten van de politie zijn vaak hele ontevreden klanten, want er valt weinig te kiezen. Je kunt niet naar de concurrent voor een beter 'veiligheidsproduct'. Veiligheid en leefbaarheid moet je niet aan de professionals over laten. Burgers geven er zelf vorm aan en moeten kunnen rekenen op een politie die hen daarbij ondersteunt.

Beroepseer voor managers

2010-08-17T08:19:00.000-07:00

Manager zijn lijkt me in deze tijd een twijfelachtig genoegen. Weliswaar ben je in de meeste organisaties hoger ingeschaald dan de overige medewerkers en dat is prettig. Daar staat tegenover dat de manager lijdt onder een slecht imago. Hij ligt op z'n minst vanuit twee hoeken stevig onder vuur.
Onder professionals is mopperen op managers een belangrijk tijdverdrijf tijdens de pauzes en vaak ook daar tussendoor. Managers hebben geen verstand van het werk dat gedaan moet worden en met al hun plannen, targets, budgetten, procedures en protocollen veroorzaken ze alleen maar ellende. De tweede aanval komt vanuit de hoek van de literatuur over leiderschap. De manager fungeert in veel van die literatuur als de duistere achtergrond van waaruit het beeld van de leider glansrijk naar voren kan treden. De manager is vooral rationeel en past op de winkel; de leider is visionair en bestormt de hemel of verovert op z'n minst de wereld. Kortom, we hebben geen managers nodig maar leiders.
Ik zou het op deze plaats graag willen opnemen voor de manager door hier een paar stellingen tegenover te zetten.
1. Niet meer leiders alsjeblieft. Dat wil zeggen niet meer mensen die 'leider zijn' zien als hun primaire taak. Deze leiders maken visionaire plannen en proberen dan anderen mee te krijgen. Als die anderen dat om soms begrijpelijke redenen niet helemaal zien zitten, worden ze narrig en wordt het ene visionaire plan door het volgende ingehaald. Dit soort leiders heeft volgers nodig en daar wringt de schoen. Leiderschap kunnen we best gebruiken, maar dat is niet voorbehouden aan een bepaalde kaste in de organisaties.
2. Het probleem is niet de manager maar slecht management. Professionals worden horendol van cijferfetisjisme, doorgeslagen regelzucht en geïnstitutionaliseerd wantrouwen. Het is echter een misverstand dit als de kern van management te zien. Je kunt managers hooguit verwijten dat ze zich teveel mee hebben laten slepen door modellen en instrumenten en daardoor vervreemd zijn geraakt van de concrete werkelijkheid.
3. De manager moet geen mensen sturen maar dingen regelen. Als een organisatie zich volgens een netjes uitgestippelde marsroute ontwikkelt heeft het sturen van mensen enige zin, ook al blijft het altijd een weerbarstige opgave. In de meeste organisaties bestaat zo'n uitgestippelde route niet. De weg moet gaandeweg worden ontdekt en de professionals kunnen dat uitstekend zelf. Dat betekent absoluut niet dat de manager overbodig is. Hij moet de juiste condities creëren waardoor de professional zijn werk goed kan doen. Hij moet zorgen dat het systeem eenvoudig en goed functioneert en een open oog hebben voor de dreiging van perverse effecten.
Dit maakt van de manager niet de nobele held die de toekomst van de organisatie bepaalt. De professionals zullen daar echter niet rouwig om zijn en hem alle waardering geven die hem toekomt.

Procesmanagement en aboriginal kunst

2010-06-26T05:57:00.001-07:00

Het SqEME netwerk had dit jaar het Museum voor hedendaagse Aboriginal kunst uitgekozen als locatie voor de jaarlijkse zomerdag. Aboriginal kunst en procesmanagement; het lijkt een vreemde combinatie. Toch borrelden er bij de netwerkleden allerlei associaties op tijdens de rondleiding door het museum. Zo deden de landschapsschilderijen vanuit vogelperspectief denken aan de processchema's die wij regelmatig hanteren in ons werk.
Graag zou ik even stilstaan bij een andere parallel tussen deze twee werelden. De traditionele Aboriginal kunst kenmerkt zich door tijdelijkheid. De schilderingen worden aangebracht op de huid, in het zand of op boomschors. De houten sculpturen die met veel geduld zijn bewerkt worden vervolgens achter gelaten in het landschap. Dat moest ook wel, want Aboriginals leefden als nomaden en dan is het niet zo handig als je ook een kunstcollectie mee moet sjouwen. Moeilijk voor te stellen vanuit onze cultuur waar de kunst onder klimatologisch perfect gecontroleerde condities wordt geconserveerd. Aboriginals hechten niet aan die conservering, maar zoveel te meer aan het ritueel waarmee het maken van het kunstwerk is verbonden. De westerse museumbezoeker kijkt gemiddeld 9 seconden naar een kunstwerk en leest in die tijd ook nog het bordje dat erbij hangt.
Misschien kunnen we hier een aantal belangrijke lessen uit trekken voor procesmanagement in onze organisaties. Procesbeschrijvingen maken we niet voor de eeuwigheid. Het zijn de tijdelijke weergaven van hoe een proces op een bepaald moment loopt. Een bijeenkomst waarin met de mensen die het proces uitvoeren de werkwijze met steekwoorden en grove lijnen op flapovervellen wordt gezet is misschien belangrijker dan het processchema dat een paar dagen later uit de printer rolt. Processen richten onze aandacht op de beweging en de Aboriginals zijn bewegers bij uitstek. Dat uit zich zowel in de vorm, als in de tijdelijkheid van hun kunst.
Onze tijd vraagt volgens Gilles Deleuze en Rosi Braidotti om nomadisch denken. We zien dat in organisaties terug. Horizontaal organiseren, dwars door de grenzen van afdelingen en organisaties heen, is de enige manier om aansluiting te houden bij de dynamiek van de omgeving. De werkers, of ze nu verbonden zijn aan een organisatie, of van de ene klus naar de andere trekken ontmoeten elkaar op de knooppunten onderweg. De Aboriginal kunst die wortelt in eeuwenoude tradities levert een prachtige verbeelding van de wereld waarin wij ons bewegen.

Zelf in de hand?

2010-05-13T02:00:00.000-07:00

Op TV draait al een tijdje dit spotje van de rijksoverheid over veiligheid in het verkeer. De inhoud vind ik sympathiek. Verzet niet teveel werk onderweg zolang je nog niet beschikt over een auto met chauffeur en let op je snelheid. Maar dan komt de afsluitende slogan: "Veilig thuiskomen heb je zelf in de hand.". Die zin lijkt me in veel gevallen moeilijk uit te leggen aan slachtoffers van verkeersongevallen. Als je niet veilig bent thuis gekomen ben je blijkbaar zelf schuldig. De illusie van beheersbaarheid heeft het veiligheidsbeleid van de overheid al enige tijd stevig in de greep. De wijsheid van de straat dat 'shit happens' is taboe. Ieder incident vraagt om een schuldige en om maatregelen om herhaling te voorkomen. Of al die maatregelen incidenten voorkomen is zeer de vraag, dat ze de organisatie van evenementen moeilijk, extreem kostbaar en soms onmogelijk maken is zeker. De overheid wil verantwoordelijkheden weer terug geven aan de burger en de stap naar een TV-spotje is dan blijkbaar snel gemaakt. Het idee van beheersbaarheid krijgen we er in één moeite bij geleverd. Het lijkt me niet meer dan logisch dat de rijksoverheid dat idee nu zelf los gaat laten.

Kunnen of willen

2010-04-15T05:07:00.001-07:00

"Biljetten van 200 of 500 euro kunnen wij niet accepteren", lees ik op een gehavende sticker terwijl ik met mijn pinpas in de hand wacht op mijn beurt aan de kassa. Voor mij is de mededeling van weinig belang. Als er bij ons thuis een collectant aanbelt moet ik in alle hoeken een gaten op zoek naar contant geld, dus biljetten van die omvang heb ik eigenlijk nooit. Toch weet de boodschap alle barrières en selectie mechanismen te passeren en een plaatsje in mijn bewustzijn op te eisen.

Het is een merkwaardige boodschap. Waarom zou het niet kunnen? Gewoon het biljet aanpakken en de juiste hoeveelheid wisselgeld teruggeven. Het lijkt mij geen probleem voor een geroutineerde medewerker van een winkel. Het gaat natuurlijk niet om 'kunnen', maar om 'mogen', en 'willen'. De dame achter de kassa mag de biljetten niet aannemen van haar baas en ergens heeft een baas besloten dat hij het niet wil.

Waarom zegt men niet wat er wordt bedoeld? Mogen en willen zouden tot hinderlijke discussies kunnen leiden tussen klanten en medewerkers. "Waarom mag ik niet met een biljet van 200 euro betalen?" "Van wie mag dat niet?" "Wat een onzinnige regel. Ik betaal toch met een wettig betaalmiddel." "Mag ik dan je baas even spreken?" Dat is allemaal niet handig tijdens het spitsuur in de winkel. De mededeling dat het niet kan maakt alle tegenwerpingen bij voorbaat zinloos.

Nu lijkt het mij het risico op dit soort discussies niet groot. Wij zijn vrijwel allemaal al lang aan de PIN. De sticker is wel een illustratie van een veel voorkomend verschijnsel. Als iemand een mededeling moet doen, waarvan hij vermoedt dat die door anderen als onprettig wordt ervaren, dan wordt die vaak geformuleerd als onvermogen.

Anders kijken

2010-02-28T01:44:00.000-08:00

Ramsey Nasr schreef als stadsdichter van Antwerpen een prachtig gedicht ('achter een vierkante vitrine') naar aanleiding van de opening van de nieuwe Permeke bibliotheek in een volksbuurt in Antwerpen. In dat gedicht keert hij het perspectief om. In een 'nette buurt met fatsoenlijke hoeren afrikanen verslaafden portugezen albanezen polen pakistanen chinezen en proper tramjeanetten enfin marginalen gelijk gij en ik' verschijnt een glazen kubus en mensen die boeken lezen. Kortom de buurt holt achteruit. 't is lettertuig meneer, t zijn allemaal kakkerlakken' Een mooi voorbeeld van 'anders kijken'.

Hier een fragment van het gedicht:

Het hele gedicht is te vinden in: Ramsey Nasr: onze-lieve-vrouwe-zeppelin; Antwerpse gedichten, Bezige Bij 2006

Een gegeven paard

2010-02-27T12:24:00.000-08:00

Ik weet het, ik weet het. Je mag een gegeven paard niet in de bek kijken. Toch kan ik de verleiding soms onmogelijk weerstaan. Laatst kreeg ik het boekje "Wie heeft mijn kaas gepikt?" van Spencer Johnson. Het was geen weloverwogen persoonlijk cadeau. Er werden enkele tientallen exemplaren uitgereikt aan medewerkers die als gevolg van een reorganisatie hun functie gingen verliezen. Volgens mij is een kritische beoordeling van het werkje daarmee voldoende gerechtvaardigd.

De basis van het boek is een verhaal over 2 muizen en 2 minimensjes die allemaal op zoek zijn naar kaas. De kaas is op zeker moment op en er moet in een doolhof naar nieuwe kaas worden gezocht. De muizen Snel en Snuffel doen dat door, overeenkomstig hun aard, rennend en snuffelend de doolhof te verkennen. De mensen, Peins en Pieker, gaan intussen verongelijkt zitten mopperen op het verdwijnen van de kaas. Wees gerust het boek heeft een happy end. Peins en Pieker overwinnen hun aarzelingen en gaan ook op pad. Aan het einde van het verhaal hebben ze nieuwe kaas gevonden en bovendien een paar levenslessen geleerd.

Spencer Johnson wil geen enkel misverstand over de boodschap van deze parabel laten bestaan. De namen van de hoofdpersonen, de titels van de hoofdstukken, de conversaties, alles staat ten dienste van de boodschap. Paginavullende spreuken omkaderd door kaasblokjes vatten de belangrijkste lessen nog eens samen. Er wordt ook nog rekening gehouden met lezers, die denken: 'Een verhaal over muizen, een doolhof, kaas? Wat moet ik daar nou mee?' De parabel is daarom in een raamvertelling gegoten. Tijdens een higshschoolreünie vertelt iemand dit kaasverhaal aan zijn oud-klasgenoten. Dat biedt de mogelijkheid om tijdens de nazit de lessen van het verhaal nog even te vertalen naar de zakelijke en persoonlijke beslommeringen van de reüniegangers.

Hoewel het boekje nog geen 100 pagina's omvat, die met een iets kleinere letter, minder wit en minder onzin met gemak tot 30 teruggebracht kunnen worden, krijg ik tijdens het lezen het gevoel gewurgd te worden. Het aantrekkelijke van een verhaal is dat het ruimte biedt aan verschillende interpretaties. Wie het verhaal ondergeschikt maakt aan de boodschap verminkt het verhaal.

Afgaand op de recensies op internet sta ik nagenoeg alleen in mijn kritiek. Niemand minder dan Ken Blanchard heeft het in zijn voorwoord over 'een verhaal dat carrières, huwelijken en levens heeft gered. Misschien is het wel een echt cadeauboekje en durft niemand in de bek te kijken. Toen het boekje werd uitgedeeld ter gelegenheid van een reorganisatie, leek de boodschap van dat gebaar me duidelijk: 'Wij gaan niet meer voor jullie zorgen. Zoek het zelf maar uit.' Dat had ik inmiddels gelukkig al gedaan.

Campagnetijd

2010-02-25T01:49:00.000-08:00

Het is een grijze zaterdagmorgen en ik ben met een lege boodschappentas op weg naar de supermarkt in het winkelcentrum van onze wijk. In de vroege uren van deze dag is het 4e kabinet Balkenende gevallen. Tussen het winkelpubliek loop ik een fors gebouwde VVD-coryfee tegen het lijf. Hij slaat me joviaal op de schouder en duwt me wat papier in de hand. "Wij gaan de knip oplossen, stem op de VVD", roept hij me toe. Ik open m'n mond om te vragen hoe ze dat denken te gaan doen, maar hij is alweer weg.

Die 'knip' vraagt toelichting voor alle niet-Zwollenaren. Planologen hebben bedacht dat de wijk Stadshagen in tweeën gedeeld zou moeten worden door een autoloze zone. Wie met de auto van de ene kant van de wijk naar de andere wil, moet de rondweg gebruiken en een paar kilometer omrijden. Het enige gat in deze barrière, de parkeergarage onder het winkelcentrum, is onlangs gedicht. Die knip is blijkbaar door de VVD verkozen tot speerpunt voor de campagne in onze wijk.

Op deze morgen was ik graag bereid om met de VVD-er in gesprek te gaan over de knip. Aan het veranderen van de situatie zitten namelijk ook nogal wat bezwaren. Een drukke verkeersader door de wijk vormt weer een barrière voor fietsers en voetgangers. Zo'n gesprek was echter blijkbaar niet de bedoeling en waarschijnlijk was hij daar ook niet toe in staat. Ik stel me een korte briefing voor aan het begin van de actie. "De lokale bevolking heeft last van de knip en de VVD gaat de knip oplossen. Dat is onze boodschap."

Zou dat nu met al die prominente politici op campagne zo gaan? Als dat zo is, dan hebben al die uren in de gure regen weinig zin. Het enige wat ze doen is een boodschap uitzenden. Televisie, radio of voor mijn part Twitter zijn daar prima media voor. Als je dan op een regenachtige zaterdagmorgen afreist naar een provinciestad om direct contact te zoeken met burgers, dan zou je volgens mij beter wat anders kunnen doen.

De kunst van het zien

2010-02-17T12:16:00.000-08:00

Gisteren met een groep cursisten van de LLPW onder begeleiding van Georg Hubner in gesprek geweest over waarnemen. Hij liet aan de hand van TV-fragmenten zien hoe lastig waarnemen is. De emoties (bij de TV-fragmenten vooral weerzin en ergernis) zijn veel makkelijker te benoemen dan wat er te zien is. Zo is het ook makkelijker om in afgeleide bedrijfskundige termen over een proces te praten, dan het proces te zien plaatsvinden. Aan het einde van de dag gingen de cursisten gewapend met een camera naar huis om een filmpje van een proces te maken. Ik ben benieuwd naar de resultaten.

2010-01-29T00:49:00.000-08:00

Kennismaking WEB 2.0

Op woensdag 27 januari hebben we met een select gezelschap van SqEME kennis gemaakt met de mogelijkheden van WEB 2.0. Voor iemand, zoals ik, die internet tot nu toe vooral gebruikte als handige informatiebron en net was begonnen met de verkenning van sociale netwerken, betekent dat werk aan de winkel. Toen ik tegen halftien het SqEME Headquarter uit glibberde, duizelde mijn hoofd van alle sites en termen die langs waren geflitst.

De workshop heeft me vooral nieuwsgierig gemaakt. Nieuwsgierig naar alle nieuwe mogelijkheden, waarmee we kennis hebben gemaakt en wat die allemaal op zouden kunnen leveren. De komende tijd ga ik tussen de gewone bedrijven door flink energie steken in de verdere verkenning van die mogelijkheden.

Daarnaast is er ook een vaag gevoel van onrust, waarvoor meerdere bronnen zijn. Onrust omdat ik me goed realiseer dat ik wat deze ontwikkelingen betreft echt tot de achterhoede behoor. Dat is ook niet zo gek, want in de tijd dat ik studeerde bestond mijn enige praktische kennismaking met de computer uit enkele oefeningen met programmeren in Microsoft Basic. Ik herinner me dat ik een programmaatje heb gemaakt dat een tekst achterstevoren kon zetten. Onrust ook over alles wat op het internet over je te vinden is en het gemak waarmee dat voor iedereen toegankelijk is.

Ik verken deze nieuwe wereld, zoals ik eens rondliep in een Chinese stad; je spreekt de taal niet, je begrijpt de tekens niet en je kent alleen een paar hoofdwegen, maar boeiend is het wel. De voorhoede ga ik op dit gebied echt niet meer halen, maar ik wil wel een beetje mee blijven doen. Deze workshop was voor mij een mooie stap vooruit.