Ode aan de burger

"Ik hou niet zo van de term 'burgers'. We kunnen beter spreken over 'mensen'." De woorden van de politiechef bleven in mijn hoofd rondspoken, terwijl ik door de avondspits naar huis reed. De bijeenkomst ging natuurlijk over hoe het allemaal beter zou kunnen in het korps. Daarvoor moet je 'de burger' centraal stellen en niet de cijfertjes of het bestuur. Nou ja, nog beter dus,'de mens'.
Burgers zijn mensen, daar is weinig op af te dingen. Zoals ook klanten mensen zijn en patiënten ook en leerlingen. Het is van belang om iedereen ook menselijk te behandelen; burgers, maar ook klagers, verdachten, veelplegers, moordenaars. Dat is allemaal waar.

De opmerking gaat echter voorbij aan een belangrijk punt. De term burger zegt niet in de eerste plaats iets over een individu, maar definieert vooral de relatie tussen dat individu en in dit geval de politie. De term klant duidt op een relatie die wezenlijk anders is dan burger. Een klant is iemand die een product of een dienst vraagt en pas als die vraag door koopkracht wordt geschraagd is een organisatie bereid iemand als klant te accepteren.

Ik ben als het om politiewerk gaat, gehecht aan de term burger, omdat ik denk dat de relatie die met de term burger wordt aangeduid van wezenlijke betekenis is voor een democratische rechtsstaat. Historisch gezien ontstond de burger toen handelaren en ambachtslieden zich ontworstelden aan de greep van de adel en de kerk en zelf hun eigen bestuur ter hand namen. Burger is de rol die het autonome individu voor zich opeist in het maatschappelijke en politieke leven. De burger is de uiteindelijke autoriteit in de democratische rechtsstaat en draagt daarmee zelf de verantwoordelijkheid voor die rechtsstaat.

Mede door de invloed van het bedrijfsmatig denken binnen de overheid zijn we burgers steeds meer als klanten gaan zien en zijn ze zich ook steeds meer als zodanig gaan gedragen. Autonomie werd vervangen door keuzevrijheid. De klanten van de politie zijn vaak hele ontevreden klanten, want er valt weinig te kiezen. Je kunt niet naar de concurrent voor een beter 'veiligheidsproduct'. Veiligheid en leefbaarheid moet je niet aan de professionals over laten. Burgers geven er zelf vorm aan en moeten kunnen rekenen op een politie die hen daarbij ondersteunt.